26-29 sierpnia 2027 – Warszawa, Polska
7
Idea coniunctio zajmuje centralne miejsce w psychologii analitycznej Carla Gustava Junga. Zakorzeniona w tradycji alchemicznej, stanowi obraz zjednoczenia przeciwieństw, będącego warunkiem przemiany psychicznej. Coniunctio zakłada czas, proces i odpowiedzialność – zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i zbiorowym – a ze szczególną intensywnością ujawnia się w momentach historycznych przełomów, gdy dotychczasowe struktury znaczeń tracą swoją stabilność.
W kontekście współczesnego świata nasuwa się pytanie, czy kultura naznaczona natychmiastowością, przyspieszeniem i unikaniem frustracji pozostawia jeszcze przestrzeń dla alchemicznego tygla – rozumianego jako długotrwałe wytrzymywanie wewnętrznego Alchemicznego Konfliktu przeciwieństw. W wymiarze interpersonalnym Alchemiczny Konflikt ujawnia się jako pytanie o możliwość budowania relacji w warunkach głębokiej odmienności; Dialog Dusz wyznacza perspektywę, w której taka relacyjność może być pomyślana. Obecny moment historyczny radykalizuje to wyzwanie. Trwająca od czterech lat wojna na terytorium Europy, konflikty zbrojne na jej granicach i poza nimi, masowe migracje oraz narastające napięcia polityczne i społeczne wspólnie tworzą stan przedłużającej się niestabilności. W tym kontekście coniunctio staje się pytaniem o to, czy możliwe jest podtrzymanie znaczenia i relacji tam, gdzie konflikt staje się trwałym wymiarem rzeczywistości. Od 2009 roku sześć Europejskich Kongresów Psychologii Analitycznej stopniowo współtworzyło wspólną przestrzeń refleksji w społeczności jungowskiej, w której doświadczenie kliniczne, myśl teoretyczna i kontekst historyczny pozostają w żywym dialogu. Siódmy Europejski Kongres stwarza ramy dla kontynuacji tej refleksji w warunkach głęboko przekształconej rzeczywistości społecznej i politycznej.
Usytuowanie Kongresu w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie wpisuje refleksję rozwijaną w jego trakcie w dziedzictwo rewolucji kopernikańskiej, rozumianej jako paradygmatyczna zmiana, która przeorganizowała sposób pojmowania kosmosu oraz miejsce człowieka w jego porządku. Przewrót kopernikański zapoczątkował trwałą transformację nowoczesnego porządku wiedzy. W analogicznym sensie psychologia analityczna Carla Gustava Junga wprowadza porównywalną zmianę paradygmatyczną we współczesnej refleksji nad człowiekiem. Jung zakwestionował redukcję ludzkiej psychiki do mechanizmów przyczynowych, uznając autonomię psychiki jako rzeczywistości wyrażającej się poprzez symbole, obrazy i procesy przemiany.
Po raz pierwszy Europejski Kongres Psychologii Analitycznej odbędzie się w Europie Środkowej. Dwa pierwsze kongresy odbyły się w miastach Europy Wschodniej, kolejne cztery – w Europie Zachodniej. Trzydzieści siedem lat temu, w 1989 roku, Warszawa stała się centrum procesu, który stanowił przełom o charakterze kopernikańskim w porządku politycznym i społecznym. Obrady Okrągłego Stołu, prowadzone od lutego do kwietnia 1989 roku w Warszawie i jej najbliższych okolicach, doprowadziły do zawarcia porozumień pomiędzy władzami komunistycznej Polski a przedstawicielami opozycji demokratycznej. Porozumienia Okrągłego Stołu umożliwiły przeprowadzenie pierwszych częściowo wolnych wyborów w powojennej historii państw bloku wschodniego i zapoczątkowały serię pokojowych przemian w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Przełom 1989 roku oznaczał zmianę paradygmatu, dzięki której państwa regionu wyszły z pozycji satelitów Związku Radzieckiego i powróciły do europejskiej przestrzeni polityki, gospodarki, kultury i wartości. Proces ten znalazł swoje zwieńczenie w politycznej i gospodarczej coniunctio 1 maja 2004 roku, kiedy państwa Europy Środkowej i Wschodniej – wraz z Maltą i Cyprem – przystąpiły do Unii Europejskiej. Równolegle do tych wydarzeń przemiany o charakterze kopernikańskim zachodziły również w innych częściach świata, między innymi w Republice Południowej Afryki oraz w krajach Ameryki Południowej, gdzie demontowano systemy opresji i otwierała się przestrzeń dla nowych form ładu politycznego i społecznego.
Równolegle do przemian społecznych i politycznych ostatnie dekady przyniosły głębokie przeformułowania sposobów doświadczania relacji interpersonalnych, płci oraz tożsamości. Kategorie organizujące różnicę, podmiotowość i relacyjność ulegają długofalowym przemianom, wpisanym w zmieniające się konfiguracje symboliczne, często pozbawione wspólnych ram znaczeniowych. W tym kontekście Kongres otwiera przestrzeń refleksji nad tym, w jaki sposób psychologia analityczna może konceptualizować przemianę w odniesieniu do tych zachodzących procesów oraz jakie formy coniunctio mogą być artykułowane jako zadania relacyjne wymagające wytrwałości, odpowiedzialności oraz zdolności do pozostawania w ambiwalencji.
Psychologia analityczna stoi obecnie przed zadaniem odpowiedzi na doświadczenia masowej i indywidualnej traumy wpisane w porządek współczesnego świata. Tam, gdzie wewnętrzny konflikt pozostaje nieświadomy i nie zostaje podjęty w ramach pracy symbolicznej, traci swój alchemiczny wymiar i ulega wulgaryzacji poprzez acting out. W ostatnich latach obserwujemy, jak konflikty wywodzące się z nieświadomości zbiorowej zostają przeniesione do sfery działania w postaci destrukcji zbiorowej, w której nieświadomie przeżywany lęk separacyjny przekształca się w krwawą wojnę. Stawką pozostaje możliwość Dialogu Dusz: zdolność do podtrzymywania relacji tam, gdzie różnica, doświadczenie historyczne i pamięć stanowią skrajne obciążenie. Myśl C.G. Junga, zakorzeniona w symbolu, procesie i relacyjności, pozostaje kluczowym punktem odniesienia dla refleksji nad warunkami możliwości budowania dialogu w obliczu poważnej traumy społecznej i osobistej.
Wybór Warszawy jako miejsca Siódmego Europejskiego Kongresu Psychologii Analitycznej wprowadza do tej refleksji dodatkowy wymiar, zakorzeniony w doświadczeniu historii, destrukcji oraz możliwości pojednania. Warszawa jest miastem feniks, odrodzonym z popiołów. W czasie II wojny światowej stała się jednym z najbardziej radykalnych przykładów intencjonalnego zniszczenia miasta – celowo i metodycznie palonego, dom po domu. Powojenna odbudowa Warszawy wyznacza przejście ku współczesnemu wymiarowi Coniunctio Europae: przełomowi, który zrywa z paradygmatami dwóch totalitaryzmów, które spustoszyły Europę w XX wieku – nazizmu i komunizmu.
Po wojnie odbudowa Warszawy rozpoczęła się jako zbiorowe przedsięwzięcie narodowe, w którym uczestniczyło całe społeczeństwo. Powstało wówczas nie tylko odtworzone miasto, lecz przekształcony organizm miejski, ukształtowany przez odporność oraz wspólną odpowiedzialność. Dziś Warszawa jest dynamiczną europejską metropolią – centrum nauki i badań akademickich, życia politycznego, międzynarodowego biznesu, dużych korporacji oraz innowacji technologicznych. Jednocześnie utrzymuje ona żywy krajobraz kulturowy, w którym współczesna sztuka, teatr, muzyka oraz niezależne środowiska twórcze współistnieją z rekonstruowanymi dzielnicami historycznymi i monumentalną architekturą publiczną.
W 2022 roku, po rosyjskiej inwazji na Ukrainę, Warszawa stała się centralnym ośrodkiem ogólnokrajowego wsparcia dla uchodźców uciekających przed pełnoskalową wojną. Miasto pełniło funkcję głównego punktu przyjazdu, tranzytu oraz pomocy dla setek tysięcy osób poszukujących bezpieczeństwa. Już od pierwszych dni inwazji Warszawa koordynowała działania w zakresie pomocy humanitarnej, wsparcia medycznego i psychologicznego, tymczasowego zakwaterowania, pomocy prawnej oraz dalszego transportu do innych regionów Polski i Europy. Społeczeństwo obywatelskie, instytucje miejskie, organizacje pozarządowe oraz indywidualni obywatele zmobilizowali się w bezprecedensowej fali solidarności.
Coniunctio Europae materializuje się dziś na poziomie społecznym jako wspólnota, w której życie, praca i relacje rozwijają się ponad granicami państw i podziałami narodowymi. W tej perspektywie wielojęzyczność oraz transnarodowy obieg myśli – obecne już w epoce Mikołaja Kopernika, polskiego polihistora pochodzenia niemieckiego, lojalnego poddanego królów Polski, który w życiu codziennym posługiwał się językiem niemieckim, a pisał po łacinie – stanowią trwałe wymiary europejskiego doświadczenia kulturowego. Analogiczny transnarodowy wektor kulturowy widoczny jest w postaci Fryderyka Chopina, głęboko związanego z Warszawą jako miejscem dorastania i formowania, a jednocześnie urodzonego i wychowanego w polsko-francuskiej rodzinie. Do tej konstelacji należy również coniunctio w jej formie analitycznej: pierwsze profesjonalne, systematyczne kliniczne szkolenie z zakresu psychologii analitycznej w Polsce, zapoczątkowane w Warszawie w drugiej połowie lat 90. XX wieku i prowadzone przez analityków brytyjskich i amerykańskich, którzy ukształtowali pierwsze pokolenie polskich analityków jungowskich.
Spotkanie analityków z Europy i innych części świata stanowić będzie analityczną coniunctio – formę wspólnego myślenia zakorzenioną w europejskiej tradycji refleksji nad psyche, kulturą i historią. W tym kontekście kluczowe pytania dotyczą tego, w jaki sposób Alchemia Konfliktu oraz Dialog Dusz mogą być dziś rozumiane i praktykowane w wymiarach społecznym, osobistym, relacyjnym i koleżeńskim.